MAXQDA Eksen Kodlama Nasıl Yapılır?
Eksen kodlama, açık kodlama sonucunda oluşturulan kodların birbiriyle ilişkilerinin incelenmesi ve daha geniş kategoriler altında düzenlenmesidir. Amaç, dağınık kodları bir araya getirerek araştırılan olgunun nedenlerini, koşullarını, sonuçlarını ve süreçlerini açıklamaktır.
Eksen kodlama özellikle Grounded Theory çalışmalarında kullanılır. Ancak kategori ve kod ilişkilerinin incelendiği diğer nitel araştırmalarda da uygulanabilir.
Açık Kodlama ile Eksen Kodlama Arasındaki Fark
Açık kodlamada verilerden yeni kodlar oluşturulur. Eksen kodlamada ise bu kodlar arasındaki bağlantılar araştırılır.
Örneğin açık kodlama sonucunda şu kodların oluştuğunu düşünelim:
- İnternet bağlantısının kesilmesi
- Canlı dersleri kaçırma
- Konuyu tek başına öğrenme
- Motivasyon kaybı
Eksen kodlamada bu kodlar şu ilişkiyle ele alınabilir:
Bağlantı sorunları → Dersleri kaçırma → Bireysel öğrenme zorunluluğu → Motivasyon kaybı
MAXQDA’da Eksen Kodlama Adımları
1. Açık Kodları Gözden Geçirin
Öncelikle açık kodlama sonucunda oluşturulan kodlar kontrol edilmelidir. Aynı anlama gelen kodlar birleştirilmeli, belirsiz kodlar yeniden adlandırılmalı ve araştırma sorusuyla ilgisiz kodlar ayıklanmalıdır.
2. Benzer Kodları Kategoriler Altında Toplayın
Kavramsal olarak ilişkili kodlar daha geniş bir ana kategori altında birleştirilir.
Örneğin:
Kategori: Teknik Güçlükler
- İnternet bağlantısının kesilmesi
- Sisteme giriş yapamama
- Ses ve görüntü sorunları
- Cihaz yetersizliği
Kategori, yalnızca benzer kelimeleri değil, ortak bir olguyu açıklayan kodları içermelidir.
3. Merkez Kategoriyi Belirleyin
Araştırılan olguyu açıklamada önemli bir yere sahip olan kategori merkez kategori olarak seçilebilir.
Örneğin uzaktan eğitim araştırmasında Derse Katılımın Azalması merkez kategori olarak belirlenebilir. Daha sonra bu kategorinin nedenleri ve sonuçları incelenir.
4. Kodlar Arasındaki İlişkileri İnceleyin
Kodlar şu sorular üzerinden karşılaştırılabilir:
- Bu durumun ortaya çıkmasına ne neden oldu?
- Hangi koşullarda gerçekleşti?
- Katılımcılar bu duruma nasıl tepki verdi?
- Hangi davranışlar geliştirildi?
- Bu durumun sonuçları nelerdir?
- Katılımcılar arasında farklılık bulunuyor mu?
Bu sorular, kodların yalnızca gruplanmasını değil, aralarındaki ilişkilerin açıklanmasını sağlar.
5. MAXQDA Araçlarından Yararlanın
Kodlar arasındaki ilişkileri incelemek için şu araçlar kullanılabilir:
- Kod İlişkileri Tarayıcısı
- Kod Matrisi Tarayıcısı
- Kodlanmış Bölümleri Getirme
- MAXMaps
- Kod ve belge memoları
Bu araçlar hangi kodların birlikte kullanıldığını göstermeye yardımcı olur. Ancak kodların birlikte görülmesi, tek başına neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu kanıtlamaz.
6. İlişkileri Memolarla Açıklayın
Belirlenen ilişkiler analitik memolara kaydedilmelidir.
Örnek memo:
İnternet sorunları öğrencilerin canlı dersleri kaçırmasına neden olmaktadır. Dersleri kaçıran öğrenciler konuları bireysel olarak öğrenmeye çalışmakta, bu durum bazı katılımcılarda motivasyon kaybıyla sonuçlanmaktadır.
Bu ilişkinin diğer belgelerde de desteklenip desteklenmediği kontrol edilmelidir.
Eksen Kodlama Örneği
Katılımcı ifadesi:
“Bağlantım sürekli kesildiği için dersleri takip edemiyordum. Konuları kendim öğrenmeye çalıştıkça derse katılma isteğim azaldı.”
| Boyut | Kod |
|---|---|
| Neden | İnternet bağlantısının kesilmesi |
| Durum | Canlı dersleri takip edememe |
| Eylem | Konuyu bireysel öğrenmeye çalışma |
| Sonuç | Derse katılma isteğinin azalması |
Bu kodlar Teknik Sorunların Ders Katılımına Etkisi kategorisi altında birleştirilebilir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Kodlar yalnızca benzer oldukları için birleştirilmemelidir.
- Kurulan ilişkiler katılımcı ifadeleriyle desteklenmelidir.
- Kod sıklığı tek başına ilişkinin önemli olduğunu göstermez.
- Aykırı katılımcı görüşleri analiz dışında bırakılmamalıdır.
- Kategori ve kod ilişkileri memolarla açıklanmalıdır.
- MAXQDA çıktıları doğrudan neden-sonuç kanıtı olarak kabul edilmemelidir.
MAXQDA’da eksen kodlama, açık kodlama sırasında oluşturulan kodların kategoriler altında düzenlenmesi ve aralarındaki neden, koşul, eylem ve sonuç ilişkilerinin incelenmesidir. MAXQDA bu ilişkileri görmeyi kolaylaştırır; ancak ilişkilerin yorumlanması araştırmacının bilimsel değerlendirmesine dayanır.