MAXQDA Seçici Kodlama Nasıl Yapılır?
Seçici kodlama, açık ve eksen kodlama sonucunda geliştirilen kategorilerin bir merkez kategori etrafında birleştirilmesidir. Amaç, araştırmanın temel olgusunu açıklayan bütünlüklü bir yapı veya kuram oluşturmaktır.
Bu kodlama türü özellikle Grounded Theory çalışmalarının ileri aşamalarında kullanılır.
Açık, Eksen ve Seçici Kodlama Arasındaki Fark
- Açık kodlama: Verilerden ilk kodlar oluşturulur.
- Eksen kodlama: Kodlar kategorilere ayrılır ve aralarındaki ilişkiler incelenir.
- Seçici kodlama: Kategoriler merkez kategoriyle ilişkilendirilerek araştırmanın genel açıklaması oluşturulur.
Örneğin açık kodlama sonucunda teknik sorunlar, derslere katılamama ve motivasyon kaybı kodları oluşturulabilir. Eksen kodlamada bunlar arasındaki ilişkiler belirlenir. Seçici kodlamada ise bütün kategoriler Çevrim İçi Eğitimden Uzaklaşma merkez kategorisi etrafında birleştirilebilir.
MAXQDA’da Seçici Kodlama Adımları
1. Kod ve Kategorileri Gözden Geçirin
Öncelikle açık ve eksen kodlama sonucunda oluşturulan kod sistemi kontrol edilmelidir. Aynı anlama gelen kodlar birleştirilmeli, belirsiz kodlar yeniden adlandırılmalı ve kategoriler açık biçimde tanımlanmalıdır.
2. Merkez Kategoriyi Belirleyin
Merkez kategori, araştırmanın temel konusunu açıklayan ve diğer kategorilerle güçlü bağlantılar kuran kategoridir.
Merkez kategori:
- Araştırma sorusuyla doğrudan ilişkili olmalıdır.
- Diğer kategorilerin çoğuyla bağlantı kurabilmelidir.
- Veriler tarafından yeterince desteklenmelidir.
- Araştırmadaki temel süreci açıklayabilmelidir.
- Çok genel veya aşırı dar olmamalıdır.
Merkez kategori yalnızca en sık kullanılan kod olmak zorunda değildir. Önemli olan, araştırılan olguyu açıklama gücüdür.
3. Diğer Kategorileri Merkez Kategoriyle İlişkilendirin
Diğer kategorilerin merkez kategori üzerindeki etkisi incelenir. Bu aşamada şu sorular sorulabilir:
- Bu kategori merkez olgunun nedeni mi?
- Hangi koşullarda ortaya çıkıyor?
- Katılımcılar nasıl tepki veriyor?
- Hangi davranış veya stratejiler geliştiriliyor?
- Sürecin sonuçları nelerdir?
- Kategoriler arasında nasıl bir sıralama bulunmaktadır?
4. MAXQDA Araçlarını Kullanın
Kategori ilişkilerini incelemek için şu MAXQDA araçlarından yararlanılabilir:
- Kod İlişkileri Tarayıcısı
- Kod Matrisi Tarayıcısı
- Kodlanmış Bölümleri Getirme
- MAXMaps
- Kod memoları
- Belge memoları
MAXMaps üzerinde merkez kategori ortaya yerleştirilerek nedenler, koşullar, eylemler ve sonuçlar görsel olarak ilişkilendirilebilir.
5. İlişkileri Verilerle Kontrol Edin
Oluşturulan açıklamanın farklı katılımcı ifadeleriyle desteklenip desteklenmediği kontrol edilmelidir. Modele uymayan aykırı görüşler de değerlendirilmelidir.
Kodların birlikte görülmesi tek başına aralarında neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu göstermez. Kurulan ilişkiler, kodlanmış bölümler ve araştırma bağlamı üzerinden yorumlanmalıdır.
6. Bütünleştirici Bir Açıklama Oluşturun
Son aşamada merkez kategori ve ilişkili kategoriler kullanılarak araştırmanın temel süreci açıklanır.
Örneğin:
Teknik sorunlar öğrencilerin canlı derslere erişimini zorlaştırmakta, öğrenme sorumluluğunu artırmakta ve zamanla çevrim içi eğitimden uzaklaşmalarına neden olmaktadır. Sosyal destek ve öğretim elemanı geri bildirimi ise bu sürecin etkisini azaltabilmektedir.
Bu açıklama, araştırmanın bulgularını birbiriyle bağlantılı hâle getirir.
Seçici Kodlama Örneği
Merkez kategori: Çevrim İçi Eğitimden Uzaklaşma
| İlişki | Kategori |
|---|---|
| Neden | Teknik erişim sorunları |
| Koşul | Uygun çalışma ortamının bulunmaması |
| Eylem | Ders kayıtlarını bireysel izleme |
| Sonuç | Motivasyon ve katılım kaybı |
| Destekleyici unsur | Öğretim elemanı geri bildirimi |
Bu yapı, farklı kategorilerin merkez kategori çevresinde nasıl bütünleştirilebileceğini gösterir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Merkez kategori yalnızca kod sıklığına göre seçilmemelidir.
- Kategoriler arasındaki ilişkiler verilerle desteklenmelidir.
- Modele uymayan katılımcı görüşleri göz ardı edilmemelidir.
- Kod, kategori ve tema kavramları birbirine karıştırılmamalıdır.
- MAXQDA görselleri doğrudan bilimsel kanıt olarak kabul edilmemelidir.
- Araştırmacının kararları analitik memolarla kaydedilmelidir.
MAXQDA’da seçici kodlama, araştırmanın temel olgusunu temsil eden merkez kategorinin belirlenmesi ve diğer kategorilerin bu kategori etrafında bütünleştirilmesidir. Böylece açık ve eksen kodlama sırasında elde edilen dağınık bulgular, araştırma sorusunu açıklayan tutarlı bir modele dönüştürülür.